Afdrukken E-mail

Seleen - Se

ALGEMENE BESCHRIJVING VAN HET ELEMENT :

Seleen (metaal): CAS N°: 7782-49-2

- Atoomnummer: 34
- Atoomgewicht: 78,96 (stabiele isotopen 76Se, 77Se, 78Se, 80Se, (82Se))
- Smeltpunt: 221°C
- Kookpunt: 685°C

 

IN EEN PAAR LIJNEN :

Seleen is net zoals vele andere spoorelementen een natuurlijk bestanddeel van de aardkorst. Zijn concentratie in de bodem varieert enorm tussen regio's in de wereld en bedraagt 0,1 µg/kg in seleenarme gebieden tot meer dan 1000 mg/kg in seleenrijke gebieden.


De productie van Se gebeurt meestal vanaf selenide, een Se-verbinding die aanwezig is in sulfide-ertsen zoals die van koper of lood. De meest gebruikte menselijke toepassing van Se is als (ont)kleuringsmiddel in de glas en keramiekproductie. Daarnaast wordt ook veel gebruikt als katalysator in chemische reacties, in elektronica en in de kleuring van fotografische afdrukken. Biologische toepassingen van Se omvatten het gebruik van SeS2, als actief bestanddeel in sommige antiroosshampoos, en het gebruik in vitaminebereidingen of andere voedingssupplementen.

Seleen (Se)

 

Na de oorspronkelijke aandacht voor Se als potentieel toxisch element werd het in het midden van de vorige eeuw erkend als essentieel spoornutriënt (essentieel voor goede gezondheid!). Verschillende epidemiologische onderzoeken en laboratoriumtests hebben aangetoond dat Se het risico op kanker en op hart- en vaatziekten helpt te verminderen en immuunsysteemfuncties helpt te verbeteren. Specifieke gevallen van Se-tekort (Se-deficientie) zijn gekend bv. in de Keshan-regio van China waar het Se-gehalte in de bodem en in de voeding uiterst laag is ("Keshan disease", gekenmerkt door een vergroting van het hart en een verminderde hartfunctie). In verschillende omstandigheden is een verhoging van de SE-inname via de voeding (als voedingssupplement of als met Se verrijkte voeding) met succes toegepast om de Se-status van Se-deficiënte mensen te verbeteren.

 

Anderzijds Se-inname leiden tot selenose, een syndroom gekenmerkt door haarverlies, broze vingernagels, huid- en leverschade, en bij hogere concentraties  zelfs neurotoxiciteit. Dergelijke negatieve gezondheidseffecten van Se werden o.a. waargenomen bij mensen en vee in seleenrijke gebieden, waaronder de noordelijke vlakten van de VS, delen van Venezuela, Colombië, Indië en China.

 

Een belangrijk feit m.b.t. Se-inname is dat Se in voeding en voedingssupplementen aanwezig kan zijn in verschillende chemische vormen of species die na opname in het menselijk lichaam, verschillen in oplosbaarheid, absorptie, metabolisme en dus ook in biologische beschikbaarheid. Dit betekent dat het effect (goedaardig of toxisch) niet alleen afhankelijk zal zijn van de dosis die wordt opgenomen, maar tevens van de chemische vorm waarin het element werd opgenomen.

 

Bijkomend onderzoek is nodig om meer inzicht te verwerven in de omstandigheden die leiden tot een optimale Se-voeding (optimaal effect op de gezondheid). Seleen (Se)De verzameling van gegevens over Se-speciatie in voeding enerzijds en de bepaling van de meest biologisch actieve Se-verbindingen en voedingsbronnnen anderzijds, kunnen hiertoe bijdragen.

 

Classificatie in overeenstemming met Verordening (EG) Nr. 1272/2008 van 16 december 2008:
Indexnummer: 034-001-00-2
Acute Tox. 3*; H301: toxisch bij inslikken
Acute Tox. 3*; H331: toxisch bij inademen

Stot Re2: H373: kan schade veroorzaken aan organen door langdurige of herhaalde blootstelling.
Aquatisch Chronisch 4; H413: Kan langdurige schadelijke effecten hebben op de aquatische levensgemeenschap.
Reference: Regulation (EC) No 1272/2008 of the European Parliament and of the Council of 16 december 2008 on classification, labeling and packaging of substances and mixtures, amending and repealing Directives 67/548/EEC and 1999/45/EC, and amending Regulation (EC) No 1907/2006. Official Journal of the European Union L353/1.

http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=OJ:L:2008:353:0001:1355:EN:PDF


NORMEN EN WETGEVING :

Maximaal seleengehalte in water bestemd voor menselijke consumptie

RICHTLIJN VAN DE RAAD 98/83/EG van 3 november 1998 over de kwaliteit van het water bestemd voor menselijke consumptie.
Het maximale seleengehalte in water bestemd voor menselijke consumptie is vastgelegd op 10µg/L.
http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=CONSLEG:1998L0083:20031120:EN:PDF

 

Aanvaardbaar innameniveau voor seleen (UL)
Het Europese Wetenschappelijke Comité over Voeding heeft een maximaal innameniveau vastgelegd van 300 µg Se/dag voor volwassenen.
http://ec.europa.eu/food/fs/sc/scf/out80g_en.pdf


ROL VAN HET CODA-CERVA :

  • ONDERZOEK

Het speciatieonderzoek in de Eenheid Spoorelementen van het CODA-CERVA begon in 2008 na de aanschaf van een LC-ICP-MS. Dit systeem laat de scheiding toe van verschillende chemische species van een element op een chromatografische kolom, gevolgd door een kwantificering door middel van ICP-MS.

Seleen (Se)

 

Se-speciatie en biobeschikbaarheid van Se in voeding en voedingssupplementen is een van de onderzoeksgebieden in onze eenheid. Se-vormen waarop gefocust wordt, zijn 2 anorganische vormen, namelijk seleniet en selenaat, en 3 organische soorten, namelijk selenomethionine (als voornaamste selenoverbinding in gewassen wordt dit Se-aminozuur vaak niet-specifiek opgenomen in proteïnen in plaats van methionine), selenocystine (disulfidevorm van selenocysteïne, de biologisch actieve vorm van seleen die deel uitmaakt van seleno-enzymen), en methylselenocysteïne (voornaamste verbinding in Se-accumulerende planten na Se-verrijking, en krachtig middel tegen kanker als precursor van methylselenol).

 

De volgende aspecten maken deel uit van dit onderzoek : optimalisering van een werkwijze voor de analyse van Se-speciatie in voeding door middel van HPLC-ICP-MS, analyse van Se-species in verschillende voedingsmonsters en opbouw van een database, ontwikkeling van een werkwijze voor analyse van de biologische beschikbaarheid van Se door middel van een Caco-2-cellenmodel van de darmwand, analyse van biologische beschrikbaarheid van verschillende Se-soorten, bepaling van achtergrondconcentraties van Se in bodems in België, bepaling van potentiële verbanden tussen bodemeigenschappen en Se-gehalte/speciatie in gewassen en evaluatie van de impact van Se-bemesting op Se-speciatie in gewassen.

Seleen (Se)

 

De resultaten van dit onderzoek zouden moeten bijdragen tot de kennis over biologisch actieve Se-verbindingen en tot de identificatie van types voeding en/of voedingssupplementen die in staat zijn een optimale Se-voeding bij de mens te verschaffen.

 

Bovendien zal er inzicht verworven worden in het verband tussen bodemeigenschappen en de kwaliteit van gewassen (met betrekking tot Se-status).

 

Dit onderzoek wordt ondersteund door het Nationaal Fonds voor Wetenschappelijk Onderzoek (FWO), het Federaal Wetenschapsbeleid (Belspo), en het Federaal Agentschap voor de Veiligheid van de Voedselketen (FAVV).

 

  • DIENSTEN

De activiteiten van de Eenheid Spoorelementen aan het CODA-CERVA omvatten wetenschappelijk onderzoek en diensten op het gebied van voedselveiligheid en de gezondheid bij mensen en dieren.

 

We bieden analysefaciliteiten aan voor derden door de bepaling van spoorelementen in voeding en diervoeder. De analyses van het totale As, Cd, Hg en Pb gebeuren onder accreditatie (BELAC 172-TEST) in overeenstemming met de Internationale norm ISO 17025.

 

Analyses van een reeks andere spoorelementen (waaronder Se) worden ook uitgevoerd maar zijn nog niet opgenomen in het kwaliteitsmanagementsysteem.

 

Het CODA-CERVA is het belgisch nationaal referentielaboratorium (NRL) voor de bepaling van spoorelementen in voeding en diervoeder.


WETENSCHAPPELIJK TEAM :

Ann Ruttens
Nadia Waegeneers

Karlien Cheyns


CODA-CERVA PUBLICATIES

2013

- Thiry, C., Pussemier, L, .Schneider, Y-J., Ruttens, A., 2013. Selenium bioaccessibility and bioavailability in Se-enriched food supplements. Biological Trace Element Research 152 (1) pp 152-160.

- Thiry, C., Ruttens, A., Pussemier, L, .Schneider, Y-J, 2013 In vitro investigation on selenium (Se) species-dependent intestinal transport and its impact on Se bioavailability. British Journal of Nutrition. 109 (12), pp 2126-2134.

- Waegeneers, N., Thiry, C., De Temmerman, L. and Ruttens, A. 2013. Predicted dietary intake of selenium by the general adult population in Belgium. Food additives and Contaminants. Part A. 30(2), pp. 278-285.

2012

- Thiry C., Ruttens A., De Temmerman L., et al., 2012. Current knowledge in species-related bioavailability of selenium in food. Food Chemistry, 130(4), pp 767-784.